Posts

पुस्तक परिचय : The Pinocchio Brief (Abi Silver)

Image
एका शाळाशिक्षकाचा खून होतो. एका विद्यार्थ्याला अटक होते. तो विद्यार्थी अभ्यासात हुशार असतो. त्या शिक्षकाचा लाडका असतो. पण प्रथमदर्शनी पुरावे सगळे त्याच्या विरुद्ध असतात. एक तरुण वकील मुलगी, तिला या केसमध्ये रस निर्माण होतो. तिचं वकिली मन म्हणतं की तो मुलगा निर्दोष आहे. ती एका निवृत्त वकील बाईला ही केस लढवण्याची गळ घालते. ती बाई तयार होते. त्या दोघी केसशी संबंधित लोकांशी बोलतात. शाळा परिसराची माहिती घेतात. त्यातून खटला उभा राहतो. तो कोर्टरूम ड्रामा म्हणजे ही कादंबरी. यात Pinocchio हा एक फिक्शन-फँटसी अ‍ॅन्गल आहे. Pinocchio हे एक सॉफ्टवेअर असतं. आरोपीची साक्ष सुरू असताना आरोपीच्या चेहर्‍यावर त्याचा कॅमेरा रोखलेला असतो. आरोपी प्रश्नांची उत्तरं खोटी सांगतोय की खरी, हे त्याच्या चेहर्‍यावरचे बारीकसारीक, सूक्ष्म बदल टिपून सांगणं, हे त्या सॉफ्टवेअरचं काम. आधी काही वर्षं सॉफ्टवेअरचं टेस्टिंग झालेलं असतं. त्यातून सरकारने ते प्रत्यक्ष खटल्यांमध्ये वापरायला परवानगी दिलेली असते. ज्येष्ठ वकील बाईला ते मंजूर नसतं, कारण त्या सॉफ्टवेअर निर्मितीच्या काळातल्या काही गोष्टी तिला माहिती असतात. पण ती त्य...

पुस्तक परिचय : The 1982-83 Bombay Textile Strike (Hub Van Wersch)

Image
  The 1982-83 Bombay Textile Strike And the unmaking of a Labourers' City (Hub Van Wersch) Social Anthropologist लेखकाने मुंबईत गिरणी कामगारांसोबत राहून, त्यांच्या मुलाखती घेऊन, तेव्हाची वर्तमानपत्रं पालथी घालून, तत्कालीन सामाजिक, राजकीय नेत्यांशी बोलून तपशीलांचं, माहितीचं वस्तुनिष्ठ ॲनालिसिस करून हे पुस्तक लिहिलं आहे. पुस्तक दोन भागांमध्ये विभागलेलं आहे. पहिला भाग - The Story Of The Strike. यातलं पहिलं प्रकरण Significance of the Textile Industry जबरदस्त आहे. भारतातला आणि खासकरून मुंबईतला कापड गिरण्यांचा इतिहास, सामाजिक-व्यापारी महत्त्व, इथली सामाजिक वीण घडवण्यामागे या उद्योगाचा असणारा सहभाग, कापड उद्योग आणि तंत्रज्ञान, कामगार संघटना, जुने संप/संपांचे प्रयत्न, असं बरंच...बरंच...बरंच...काय-काय त्यात वाचायला मिळतं. वाचताना कुठे कुठे पेशन्सशी हाणामारी करावी लागते. पण घडलं हे असं असं घडलं, हा लेखनाचा सूर पाहून आपण पुढे वाचत जातो. हे रिसर्च पद्धतीचं लेखन आहे याची सतत आठवण ठेवली तर जरा सोपं जातं. पुढची दोन प्रकरणं ( The Strike, Strike Strategies) प्रत्यक्ष संपाबद्दल बोलतात. पॉप्युल...

पुस्तक परिचय : US AGAINST YOU (Frederik Backman)

Image
BEARTOWN या पुस्तकाबद्दल मागे लिहिलं होतं.  ही तीन कादंबर्‍यांची मालिका आहे. त्यातला दुसरा भाग US AGAINST YOU वाचला. पहिल्या कादंबरीत हॉकी आणि तरुण हॉकी खेळाडू ही प्रमुख पात्रं होती. त्यांची एनर्जी होती. दुसर्‍या भागात खेळाभोवतीची इतर परिस्थिती, राजकारण, पैसा, हेवेदावे, चढाओढ, खेळाचं मॉनेटायझेशन या बाबी येतात. आज कोणत्याही व्यावसायिक खेळासोबत या गोष्टी असतात, होतातच, घडतातच. तो प्रश्न नाही. पण या गोष्टींबद्दल बोलताना हॉकी आणि तरुण मुलं काहीशी बाजूला सारलेली आहेत. पहिल्या भागात जी एक भूतो न भविष्यति घटना घडते, त्याचे पडसाद सर्व कोनांमधून दुसर्‍या भागात मांडलेले आहेत. त्यात अनेक बॅकस्टोरीज आहेत. खेळाशी निगडीत, तसंच घरगुती नातेसंबंधांच्या पातळीवरच्याही आहेत. लेखकाच्या शैलीमुळे पुस्तक पुढे पुढे वाचलं जातं. पण कुठलंच पात्र खणखणीतपणे समोर येत नाही. किंबहुना, या भागाचा तो उद्देशच नसावा. त्या घटनेमुळे बेअरटाऊनला आलेली मरगळ, एकसाचीपणा, गावातल्या हॉकीचं लटकतं भविष्य, संघबांधणीला बसलेला झटका असं सगळं अगदी धीम्या गतीने मांडलेलं आहे. मुलांच्या संघाची नवीन कोच - हे एक नवीन पात्र आहे....

पुस्तक परिचय : CARELESS PEOPLE (Sarah Wynn-Williams)

Image
लेखिका फेसबुकमध्ये ७ वर्षं पब्लिक पॉलिसी डायरेक्टर होती. ती मूळची न्यूझीलंडची. अमेरिकेत नोकरी करत असताना ख्राइस्टचर्चचा भूकंप झाला. त्यात तिचे घरचे सापडले. आई-वडिलांशी काही दिवसांत सम्पर्क झाला, पण बहीण बेपत्ता होती. पुढे बहिणीशीही संपर्क झाला तो फेसबुकच्या मदतीने. तोपर्यंत लेखिकेला फेसबुकबद्दल फारसं माहिती नव्हतं. या निमित्ताने फेसबुकसारख्या माध्यमाची ताकद तिला समजली. आपण इथे नोकरी करायलाच हवी असं तिच्या मनाने घेतलं. तोवर ती डिप्लोमॅटिक क्षेत्राशी संबंधितच काम करत होती. तिच्या स्किल्सचा, 'पब्लिक पॉलिसी' या गोष्टीचा फेसबुकमध्ये काय उपयोग, मुळात गरजच काय, असं फेसबुकच्या टॉप ब्रासचं मत होतं. पण आपल्या अनुभवाचा फेसबुकला उपयोग होईल हे तिने त्यांच्या गळी उतरवलं. त्यांच्या खनपटीला बसून तिच्यासाठी वेगळी पोस्ट निर्माण करायला लावली. हा सगळा भाग रंजक, क्रिस्प आहे. तिच्या द्रष्टेपणाचं कौतुक वाटतं. झुकरबर्गने आंतरराष्ट्रीय नेत्यांशी संबंध वाढवायला हवेत हा विचार तिने पहिल्यांदा फेसबुकमध्ये मांडला. त्यासाठी जमेल तो सगळा आटापिटा केला. या टप्प्यावर पुस्तक अधूनमधून रटाळ व्हायला सुर...

पुस्तक परिचय : Permanent Record (Edward Snowden)

Image
एडवर्ड स्नोडेननं २०१३ साली केलेल्या गौप्यस्फोटाबद्दल मला जुजबी माहिती होती. तेव्हाच्या पेपरात आलेल्या बातम्या काही दिवस मी फॉलो केल्या असतील, नसतील. मात्र नंतर त्याबद्दल विसरायला झालं होतं. पण नुकतंच हे पुस्तक वाचलं.  मला आवडलं. त्यात प्रत्यक्ष गौप्यस्फोटाचा भाग शेवटच्या ७०-८० पानांमध्ये येत असेल. ते थ्रिलिंग आहेच. पण त्यापूर्वीची शाळकरी वयापासूनची त्याची जडणघडण, कम्प्युटर आणि इंटरनेटवर त्याचं बालपण, teens पोसलं जाणं, त्यातून त्याचं geek बनत जाणं, देशासाठी काहीतरी करायचं या प्रेरणेनं सुरू केलेली नोकरी - हा भागही खूप वाचण्यासारखा आहे. त्यानं तो अगदी प्रामाणिकपणे, प्रांजळपणे, आडपडदा न ठेवता लिहिलाय. तो वाचकांच्या पुढ्यात बसून गप्पा मारतोय असं वाटतं. कम्प्युटर, इंटरनेट, त्याच्याशी जोडलेलं तंत्रज्ञान, माणसाच्या दैनंदिन जीवनात त्याचा होणारा अधिकाधिक वापर, या सगळ्याबद्दल सांगताना त्यानं जागोजागी तात्विक पातळीवर भाष्य केलं आहे. ते शोधायला, वाचायला खूप मजा आली. अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचं माणसाच्या जीवनातलं महत्व काय याचा तात्विक पातळीवर विचार स्नोडेनच्या मनात सतत नकळत सुरू होता, की या पुस्तक...

पुस्तक परिचय : दोन शतकांच्या सांध्यावरच्या नोंदी (बालाजी सुतार)

Image
अस्वस्थ वर्तमान, बेरोजगारी; शहरीकरणाच्या रेट्यात गुदमरणारा, घुसमटणारा निमशहरी, ग्रामीण भाग; तरुणांच्या आकांक्षा धारातीर्थी पडणे; ऑनलाइन मैत्री आणि भ्रमनिरास; असे आधुनिक जगण्याचे वेगवेगळे पदर, त्यातले हेलकावे, त्यात अडकलेल्या व्यक्तिरेखा, त्यांचे मूड्स, यांच्याबद्दलचं हे लिखाण आहे. आणि ते प्रभावी आहे. पुढे पुढे वाचत राहावं असं वाटणारं आहे. पुस्तकाचं ब्लर्ब वाचून हा कथासंग्रह असल्याचा माझा समज झाला होता. पैकी तीन व्यवस्थित ’कथा’ म्हणाव्यात अशा आहेत. त्यातली ’दोन जगातला कवी’ ही कथा मला खूप आवडली. कथेचा शेवट किंचित प्रेडिक्टेबल असूनही ’फँड्री’ सिनेमाप्रमाणे वाचकाला जोरदार फटकावतो. दुसरी कथा ’निळ्या चमकदार काळोखातले अप-डाऊन्स’ ऑनलाइन मैत्री-चॅटची दुसरी बाजू सांगणारी आहे. त्याला स्त्री-पुरुष भेदाभेदाचाही पदर आहे. काही ठिकाणी ही कथा जरा टिपिकल वळणावर जाते. त्यामुळे मला खूप आवडली नाही. तिसरी ’डहूळ डोहातले भोवरे’ सुद्धा ठीकठाक वाटली. प्रसंग, व्यक्तीचित्रण, वातावरणनिर्मिती तिन्हीतली आवडली. दोन निमकथा-टाइप आहेत. त्यातली वातावरणनिर्मितीही खूप छान आहे. बाकी लेख म्हणजे निरिक्षणं, नोंदी...

पुस्तक परिचय : गोठण्यातल्या गोष्टी (हृषीकेश गुप्ते)

Image
या पुस्तकाचं नाव पहिल्यांदा ऐकलं तेव्हापासून शीर्षकाचा अर्थ मी वेगळाच लावत होते. गोठणे हे क्रियापद मानून abstract शीर्षक असावं अशी समजूत करून घेतली होती. (मनं गोठतात त्याच्या गोष्टी, वगैरे.) पण, हे तसं काहीही abstract नाही. गोठणे हे गाव आहे. (नागोठणेचा संदर्भ लेखकानेच सुरुवातीला दिला आहे.) लहानपणीच्या गावातल्या आठवणी असं पुस्तकाचं स्वरूप आहे. मुख्य भर व्यक्तिचित्रणावर आहे. मित्रमंडळींच्या गप्पाटप्पांमध्ये किस्से सांगण्यासारखी लेखनाची धाटणी आहे. ते सगळं वाचायला मजा येते. काही व्यक्ती एकाहून अधिक लेखांमध्ये प्रसंगानुरूप, कधी केवळ एखाद्या उल्लेखापुरत्या येतात. त्यातून गावाचं एकजिनसी चित्र समोर उभं राहतं. खेडेगावातल्या/निमशहरी गावातल्या व्यक्तिरेखा, त्यांचे स्वभावविशेष, विशेष अशा ठिकाणीच उद्भवू शकतील असे प्रसंग, पात्रांची बोलीभाषा हे सगळं टिपत टिपत चवीचवीने वाचण्याचं पुस्तक आहे. निवेदनाच्या ओघात आलेले ट्रक मालवाहतुकीच्या व्यवसायातले बारकावे, मूर्तीकारांच्या कामांशी संबंधित वर्णनं किंवा अगदी गावाकडचे पतंग उडवण्याच्या युनिव्हर्सचे तपशील वाचायला मला फार आवडले. युनिव्हर्स अशासाठी म्हटलं, क...